[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: ::
:: دوره 3، شماره 1 - ( 11-1399 ) ::
جلد 3 شماره 1 صفحات 5-26 برگشت به فهرست نسخه ها
گونه‌شناسی شباک معرق در معماری گنبدخانۀ مساجد (مقایسه تطبیقی شباک در گنبدخانه مساجد تیموری یزد و صفوی اصفهان)
احمد دانائی نیا*1، فائزه پورحسینی اردکانی2
1- استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان.
2- دانشجوی کارشناسی ارشد هنر اسلامی، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان.
چکیده:   (93 مشاهده)

 سیر تحول شباک‌ها و شیوۀ نوررسانی به گنبدخانه‌ها، همواره یکی از دغدغه‌های مهم معماران بوده و واکاوی آن از حیث سیر تحول و تکنیک، در زمره پژوهش‌هایی است که به‌رغم اهمیت، مغفول مانده است. این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است که با توجه به ارتقاء فناوری ساخت گنبد در دوره‌های تیموری و صفوی، از منظر فرم، تکنیک و روش اجرا، نوررسانی به فضای گنبدخانه از طریق شباک‌ها چگونه انجام می‌شده است؟ شیوه گردآوری اطلاعات این تحقیق کیفی، بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی است. در بخش مطالعات میدانی، سیر تحول شباک معرق در گنبدخانه مساجد از منظر نقوش، فرم، تعداد و ابعاد در دو دوره‌ مهم تاریخ معماری ایران (تیموری و صفوی)، در شهرهای یزد و اصفهان مطالعه شده است. یافته‌ها مبین آن است که موقعیت نورگیرها در دو دورۀ مطالعاتی، به یک‌ چهارم پایین گنبد (محدودۀ پاکار) منتقل ‌شده است. در این بخش، به دلیل ازدیاد ضخامت گنبد، امکان ایجاد نورگیر، بیش‌تر وجود دارد. علاوه بر این، اندازه قاب معرق مشبک‌ها نیز افزایش ‌یافته و فرم ساده و مستطیل شکل تیموری به قوس جناغی تبدیل ‌شده است؛ اما از ظرافت نقوش نسبت به معرق مشبک‌های تیموری کاسته شده و به دلیل استحکام بیش‌تر معرق مشبک‌ها، از معرق‌های دوبندی و درشت‌تر استفاده ‌شده است؛ هم‌چنین اضافه شدن حمیل به حاشیه‌ نقوش نورگیرها، باعث بهتر دیده شدن آن‌ها از فاصله‌ دور و تشخیص بهتر متن و حاشیه شده است. ترکیب رنگ از مباحث مهم در تنظیم میزان نور بوده و این ترکیب از دوره‌ تیموری به رنگ‌های درخشان تبدیل ‌شده و به دلیل پیشرفت‌های فنی در پخت لعاب در دوره‌ صفوی، رنگ آبی متمایل به سبز به ترکیبات رنگی شباک‌ها اضافه ‌شده است. در معرق مشبک‌های مساجد یزد، نقوش هندسی غالب است و نورگیرها مستقل از تزیینات گنبد و بسیار ساده طراحی‌ شده‌اند. در معرق مشبک‌های مساجد اصفهان، نقوش اسلیمی و ختایی به شکل یک‌ دوم متن به‌صورت آیینه‌ای در کل متن تکرار شده‌اند و به‌صورت قرینه در یک قاب قرار گرفته‌اند.  

واژه‌های کلیدی: شباک، معماری گنبد، گونه‌شناسی، کاشی معرق، تکنیک و فرم.
متن کامل [PDF 2178 kb]   (30 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1398/10/21 | پذیرش: 1399/6/2 | انتشار: 1399/11/11
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Dānā’iniyā A, Purhosseini Ardakāni F. Typology of Skylights in the Architecture of Mosques’ Domes (A Comparative Study on the Shabāks in the Dome-Houses of Timurid Yazd and Safavid Isfahan Mosques). Journal of Iranian Handicrafts. 2021; 3 (1) :5-26
URL: http://hsi.kashanu.ac.ir/article-1-134-fa.html

دانائی نیا احمد، پورحسینی اردکانی فائزه. گونه‌شناسی شباک معرق در معماری گنبدخانۀ مساجد (مقایسه تطبیقی شباک در گنبدخانه مساجد تیموری یزد و صفوی اصفهان). نشریه هنرهای صناعی ایران. 1399; 3 (1) :5-26

URL: http://hsi.kashanu.ac.ir/article-1-134-fa.html



دوره 3، شماره 1 - ( 11-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
نشریه هنرهای صناعی ایران Journal of Iranian Handicrafts
Persian site map - English site map - Created in 0.04 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4269