تأثیر نوآوری‌های فنی رنگ بر تحولات بصری سفال قاجار

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران و عضو هیئت علمی دانشگاه

2 استاد و عضو هیئت ‌‌علمی دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران

3 دانشیار و عضو هیئت ‌‌علمی دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

چکیده

یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد سفال قاجار که آن را از سفال دیگر دوران متمایز می‌سازد، به‌کارگیری تنوعی از طیف‌های رنگی نوظهور است که پیش از آن سابقه نداشته‌اند. در اغلب پژوهش‌های صورت‌گرفته پیرامون خصلت‌های بصری سفال قاجار، این مسئله، نتیجة منطقی تغییر ذائقة زیبایی‌شناختی این دوره قلمداد شده اما به تحولات صورت‌گرفته در زمینة فناوری توجهی نشده است. از این‌رو، هدف پژوهش حاضر، مطالعۀ نقش نوآوری‌های فنی در شکل‌گیری تحولات بصری سفال قاجار در عرصة رنگ‌پردازی‌ است، ضمن آنکه زمینه‌های پیدایش نوآوری‌های فنی در سفال قاجار بالاخص در حیطة فناوری رنگ را مورد بررسی و ارزیابی قرار می‌دهد. در پژوهش کیفی حاضر،‌ از روش تحقیق تاریخی- تحلیلی استفاده شده و گردآوری داده‌ها با مراجعه به اسناد کتابخانه‌ای و ‏میدانی انجام پذیرفته است. این تحقیق بر مطالعۀ نمونه‌هایی از سفال قاجار متمرکز شده که ترکیبات رنگ آنها تحت آنالیزهای شیمیایی و ریزساختاری قرار گرفته است. ‏یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رواج رنگیزه‌های جدید در دورة قاجار نظیر نانوذرات طلا، آنتیمونات سرب، اکسید اورانیوم و اکسید کروم که از آنها به ترتیب رنگ‌های قرمز- صورتی، زرد، زرد- نارنجی و سبز حاصل گشته، عامل تنوع و کثرت رنگی به‌ویژه در شیوة زیرلعابی بوده‌ است. افزون بر اینکه خلاقیت و دستاوردهای سفالگران قاجار در زمینة ساخت رنگ‌های ترکیبی و بومی‌سازی نوآوری‌های فنی، در گسترش دامنة این پدیده مؤثر واقع شده است. رواج نوآوری‌های فنی در این دوره نیز در پی تسهیل انتقال علوم جدید از اروپا به ایران طی فرایندهای مختلف ازجمله تحصیل و آموزش علوم جدید، ترجمه و تألیف کتب علمی جدید و واردات فناوری‌های نوظهور تحقق یافته است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The influence of technical innovation of color on the visual evolution of Qajar pottery

نویسندگان [English]

  • abolfazl arabbeigi 1
  • Samad Samanian 2
  • abbas akbari 3
1 PhD candidate in Comparative and Analytical History of Islamic Art, Faculty of Theoretical Studies of Art, Tehran University of Art, Tehran; a member of academic board at the Faculty of University of Kashan, Kashan, Iran
2 Professor, member of academic board at the Faculty of Applied Arts, Tehran University of Art, Tehran, Iran
3 Associate Professor, member of academic board at the Faculty of Architecture and Art, University of Kashan, Kashan, Iran
چکیده [English]

One of the unique features of Qajar pottery, which distinguishes it from other pottery of the era, is the use of a variety of emerging color ranges that have not been seen before. In most of the researches about the visual characteristics of Qajar pottery, this problem is considered as the logical result of the change in aesthetic taste of this period, but the developments in the field of technology have not been paid attention to. Therefore, the aim of the current research is to study the role of technical innovations in the formation of visual developments of Qajar pottery in the field of dyeing, while examining and evaluating the origins of technical innovations in Qajar pottery, especially in the field of color technology. In this qualitative research, historical-analytical research method was used and data collection was done by referring to library and field documents. This research is focused on the study of samples of Qajar pottery whose color compositions have been subjected to chemical and microstructural analyses. The findings of the research show that the prevalence of new pigments in the Qajar period, such as gold nanoparticles, lead antimonate, uranium oxide, and chromium oxide, from which red-pink, yellow, yellow-orange, and green colors were obtained, is the reason for the diversity and abundance of colors, especially It was underglazed style. In addition, the creativity and achievements of Qajar potters in the field of making mixed colors and localizing technical innovations have been effective in expanding the scope of this phenomenon. The spread of technical innovations in this period has also been realized by facilitating the transfer of new sciences from Europe to Iran through various processes, including studying and teaching new sciences, translating and authoring new scientific books, and importing emerging technologies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qajar pottery
  • pottery technology
  • technical innovations
  • visual characteristics
  • color